Richtlijn RIVM over genitale wratten uitgelegd
- J.A.T.W. Rosenberg; Wart, Pigmentation & Aging Specialist
- 23 uur geleden
- 11 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 9 uur geleden
55 vragen en antwoorden over genitale wratten in duidelijke taal
Wie online zoekt naar betrouwbare informatie over genitale wratten, komt al snel uit bij medische richtlijnen en ingewikkelde termen. Maar wat staat daar nu eigenlijk echt? En wat betekent dat voor iemand die wratjes heeft ontdekt, zich zorgen maakt over besmetting, zijn of haar partner, behandeling of terugkeer?
In deze blog leggen we de RIVM-richtlijn over genitale wratten stap voor stap uit in duidelijke taal. Niet ingewikkeld, wel inhoudelijk correct.
Deze gids neemt je mee door de belangrijkste vragen over:
HPV
besmettelijkheid
symptomen
partner
zwangerschap
behandeling
recidief
1. Wat zijn genitale wratten?
Genitale wratten zijn goedaardige wratten in de intieme zone. De medische naam is:
anogenitale wratten
condylomata acuminata
Ze worden veroorzaakt door bepaalde typen van het humaan papillomavirus (HPV).
2. Zijn genitale wratten een soa?
Ja. Genitale wratten worden gezien als een seksueel overdraagbare aandoening.
Dat komt doordat de belangrijkste besmettingsroute bestaat uit:
seksueel contact
huid-op-huidcontact in de genitale zone
contact met besmette huid of virusdeeltjes
3. Zijn genitale wratten gevaarlijk?
Meestal niet. Volgens de richtlijn zijn genitale wratten in principe goedaardig.
Toch kunnen ze wel veel impact hebben. Denk aan:
schaamte
onzekerheid
hinder tijdens seks
psychische belasting
uitbreiding van het aantal wratten
Dus: meestal niet gevaarlijk, maar vaak wel belastend.
4. Welk HPV-type veroorzaakt genitale wratten?
Genitale wratten worden in de meeste gevallen veroorzaakt door:
HPV type 6
HPV type 11
Volgens de richtlijn veroorzaken deze typen meer dan 90% van de anogenitale wratten.
Dit zijn zogenoemde low-risk HPV-typen. Dat betekent: typen met een laag risico op kanker.
5. Is HPV hetzelfde als genitale wratten?
Nee.
HPV is het virus.Genitale wratten zijn een mogelijke zichtbare uiting van dat virus.
Dus:
je kunt HPV hebben zonder wratten
je kunt wratten krijgen door HPV
niet iedereen met HPV krijgt ook wratten
6. Hoe vaak komt HPV voor?
Heel vaak.
Volgens de richtlijn raakt meer dan 80% van alle seksueel actieve mensen ooit in het leven geïnfecteerd met één of meer HPV-typen.
Dat maakt HPV een van de meest voorkomende virale soa’s ter wereld.
7. Krijgt iedereen met HPV ook genitale wratten?
Nee.
Dat is juist een belangrijk punt uit de richtlijn: de meeste HPV-infecties verlopen zonder klachten.
Veel mensen:
hebben geen symptomen
zien geen afwijkingen
weten niet dat ze HPV dragen
Slechts een klein deel ontwikkelt daadwerkelijk zichtbare genitale wratten.
8. Hoe vaak komen genitale wratten in Nederland voor?
Genitale wratten komen veel voor.
Volgens de cijfers in de richtlijn werden in Nederland in 2020 door huisartsen 46.494 diagnoses van genitale wratten gesteld. Ook bij de Centra Seksuele Gezondheid worden ze regelmatig gezien.
9. Bij welke leeftijd komen genitale wratten het meest voor?
Vooral bij jongvolwassenen.
Volgens de richtlijn worden de meeste genitale wratten gezien in de leeftijd:
15 tot 29 jaar
Bij vrouwen en heteroseksuele mannen ligt de gemiddelde leeftijd vaak rond 24–27 jaar.
10. Hoe zien genitale wratten eruit?
Genitale wratten kunnen er heel verschillend uitzien.
De richtlijn noemt onder andere:
bloemkoolachtige wratten
kleine papels
verdikte wratten met een hardere bovenlaag
platte wratten
De kleur varieert van:
roze-rood
tot grijzig wit
Dus genitale wratten hebben niet altijd hetzelfde uiterlijk.
11. Zijn genitale wratten altijd bloemkoolachtig?
Nee.
Dat is een veelvoorkomend misverstand. Hoewel sommige wratten dat typische bloemkoolachtige uiterlijk hebben, kunnen ze ook:
klein en glad zijn
vlak zijn
huidkleurig zijn
in groepjes voorkomen
Juist daardoor worden ze soms laat herkend.
12. Waar zitten genitale wratten meestal?
Bij mannen:
penis
scrotum
opening van de plasbuis
perianaal gebied
Bij vrouwen:
vulva
introïtus
clitoris
perineum
perianaal gebied
Soms worden ze ook gevonden:
in de vagina
op de baarmoederhals
13. Betekenen wratten rond de anus altijd anale seks?
Nee.
De richtlijn zegt duidelijk dat wratten rond de anus niet automatisch betekenen dat er anale seksuele contacten zijn geweest.
Voor wratten in de anus ligt dat anders.
14. Hoeveel wratten hebben mensen meestal tegelijk?
Volgens de richtlijn zijn genitale wratten vaak multifocaal. Dat betekent dat ze op meerdere plekken tegelijk kunnen voorkomen.
Meestal gaat het om ongeveer:
5 tot 15 laesies tegelijk
15. Hoe lang duurt het voordat genitale wratten zichtbaar worden?
De incubatieperiode is meestal:
1 tot 8 maanden
gemiddeld ongeveer 3 maanden
Maar de richtlijn beschrijft ook dat dit soms veel langer kan duren.
16. Kan HPV jarenlang sluimeren?
Ja.
Dat is een van de redenen waarom mensen vaak schrikken en denken:“Hoe kan dit nu ineens?”
HPV kan lang latent aanwezig zijn. Dat betekent:
geen klachten
geen zichtbare wratten
later alsnog zichtbare afwijkingen
17. Zijn genitale wratten besmettelijk?
Ja. Genitale wratten zijn besmettelijk.
De belangrijkste besmettingsroute is:
seksueel contact
huid-op-huidcontact in de genitale regio
18. Hoe besmettelijk zijn genitale wratten?
Volgens de richtlijn is HPV zeer besmettelijk.
Er staat onder andere dat:
60 tot 80% van de seksuele partners van mensen met genitale wratten ook geïnfecteerd is
de kans op transmissie tijdens één seksueel contact op ongeveer 60% wordt geschat
Dat is dus aanzienlijk.
19. Ben je alleen besmettelijk als je wratten ziet?
Nee.
Volgens de richtlijn kan virusuitscheiding ook nog plaatsvinden als er:
geen zichtbare wratten meer zijn
geen subklinische laesies zichtbaar zijn
Dus ook zonder zichtbare wratten kan overdracht mogelijk blijven.
20. Wanneer is de kans op besmetting het grootst?
De kans op overdracht is het grootst tijdens de zichtbare wrattenperiode, vooral bij nieuwe wratten.
Nieuwe wratten lijken volgens de richtlijn besmettelijker dan oude.
21. Kun je HPV hebben zonder wratten?
Ja. Dat komt heel vaak voor.
Veel mensen dragen HPV zonder ooit zichtbare genitale wratten te krijgen.
Dat betekent ook dat partners elkaar soms kunnen besmetten zonder dat iemand weet dat het virus aanwezig is.
22. Waarom krijgt de ene partner wratten en de andere niet?
De richtlijn laat zien dat niet iedereen hetzelfde reageert op HPV.
Factoren die mogelijk invloed hebben op het natuurlijke beloop zijn bijvoorbeeld:
roken
zwangerschap
andere soa
immuunstatus
Niet voor alles is even sterk bewijs, maar het is duidelijk dat individuele verschillen een grote rol spelen.
23. Heeft het immuunsysteem invloed op genitale wratten?
Ja, waarschijnlijk wel.
De richtlijn laat zien dat:
de meeste infecties vanzelf genezen
immuungecompromitteerde mensen ernstiger beloop kunnen hebben
recidieven vaker voorkomen
Dus afweer speelt duidelijk een rol.
24. Kunnen genitale wratten vanzelf verdwijnen?
Ja.
Volgens de richtlijn geneest een HPV-infectie in veel gevallen zonder behandeling.
Er staat dat:
ongeveer 20% van nieuwe infecties na 3 maanden spontaan genezen was
ongeveer 90% na 2 jaar spontaan genezen was
25. Waarom laten mensen genitale wratten toch behandelen?
Volgens de richtlijn is de belangrijkste reden voor behandeling cosmetisch.
Daarnaast kiezen mensen vaak voor behandeling omdat:
het stoort
het aantal wratten toeneemt
ze onrust ervaren
ze hun partner niet willen besmetten
ze zich schamen
26. Welke klachten kunnen genitale wratten geven?
Soms geven genitale wratten weinig klachten. Maar mogelijk zijn onder andere:
jeuk
pijn
branderig gevoel
afscheiding
hinder in de genitale zone
27. Kunnen genitale wratten psychisch veel impact hebben?
Ja.
De richtlijn benoemt expliciet dat genitale wratten voor veel mensen gepaard gaan met:
schaamte
negatieve gevoelens
seksuele onzekerheid
mentale belasting
Goede uitleg door een zorgverlener is daarom belangrijk.
28. Hoe wordt de diagnose genitale wratten gesteld?
Meestal op het klinisch beeld.
Dat betekent: kijken, herkennen, beoordelen.
Een biopt is meestal niet standaard nodig.
29. Is een HPV-PCR of NAAT nodig om genitale wratten vast te stellen?
Nee.
De richtlijn zegt dat een HPV-NAAT of PCR niet bijdraagt aan de diagnose of behandeling van gewone genitale wratten.
30. Wanneer is extra onderzoek wél verstandig?
Histologisch onderzoek kan worden overwogen bij:
lang bestaande therapieresistente wratten
twijfel aan voorstadia of kwaadaardige afwijkingen
gepigmenteerde, harde, bloedende of ulcererende laesies
immuungecompromitteerde patiënten
31. Moet er ook op andere soa’s worden getest?
Vaak wel op indicatie.
De richtlijn noemt onder andere:
hiv
hepatitis B
chlamydia
gonorroe
syfilis
Vooral syfilis is belangrijk in de differentiaaldiagnose.
32. Moet een vrouw met genitale wratten extra uitstrijkjes laten maken?
Nee, niet automatisch.
Volgens de richtlijn is buiten het bevolkingsonderzoek geen extra cervixuitstrijk nodig alleen omdat iemand genitale wratten heeft.
33. Helpen condooms tegen HPV?
Beperkt.
De richtlijn zegt dat condooms bij vaste partners niet echt effectief lijken, maar bij nieuwe seksuele contacten de kans op overdracht mogelijk wél wat kunnen verminderen.
Volledige bescherming geven ze niet.
34. Helpt persoonlijke hygiëne?
Ja, tot op zekere hoogte.
De richtlijn noemt onder andere:
goede handhygiëne
geen badhanddoeken delen
contact met laesies vermijden
35. Heeft roken invloed op HPV?
Ja.
De richtlijn zegt dat bij rokers een HPV-infectie slechter wordt geklaard en langer kan aanhouden.
Dat is relevante informatie voor cliënten.
36. Wie hebben meer kans op een ernstiger beloop?
Vooral:
immuungecompromitteerden
mensen met hiv
transplantatiepatiënten
soms zwangeren
Bij hen kunnen wratten uitgebreider, groter en hardnekkiger zijn.
37. Wat gebeurt er tijdens zwangerschap?
Tijdens de zwangerschap kunnen wratten:
groter worden
in aantal toenemen
Soms kan behandeling dan wenselijk zijn.
38. Zijn genitale wratten een reden voor een keizersnede?
Nee.
De richtlijn zegt duidelijk dat genitale wratten tijdens zwangerschap geen indicatie zijn voor een keizersnede.
39. Kan een baby besmet raken tijdens de bevalling?
Ja, maar dit is zeldzaam.
In zeldzame gevallen kan besmetting tijdens de bevalling leiden tot larynxpapillomen bij het kind.
40. Welke behandelingen zijn er voor genitale wratten?
De richtlijn noemt verschillende behandelopties.
Lokale middelen door de patiënt:
podofyllotoxine
imiquimod
sinecatechins
soms 5-FU
Ablatieve behandelingen:
cryotherapie
elektrocoagulatie
laser
trichloorazijnzuur
chirurgische methoden
41. Wat is een veelgebruikte behandeling volgens de richtlijn?
Een van de meest gebruikte ablatieve behandelingen is:
cryotherapie
Dat is dus een erkende en veelgebruikte behandelvorm.
42. Wat is het doel van behandeling?
Het doel is het verwijderen van de wratten.
De richtlijn zegt ook dat de virusuitscheiding hierdoor waarschijnlijk afneemt, maar niet volledig verdwijnt.
43. Welke behandeling is volgens de richtlijn het beste?
De richtlijn is hier duidelijk in:er is geen enkele behandeling die aantoonbaar voor iedereen de beste is.
De keuze hangt af van:
aantal wratten
locatie
gebruiksgemak
therapietrouw
effectiviteit
kosten
voorkeur van cliënt
44. Heeft imiquimod voordelen?*
Ja, mogelijk wel.
Volgens de richtlijn zijn er aanwijzingen dat imiquimod minder recidief geeft dan sommige andere middelen.
Onderstaande tekst tot aan vraag 45 is niet van het RIVM afkomstig.
(*extra notitie van Rosenberg; cliënten ervaren dat het lastig is het op de goede plek te houden waardoor de gezonde huid stuk gaat) Imiquimod-crème (o.a. Aldara) veroorzaakt vaak
lokale huidreacties zoals intense roodheid, jeuk, branderigheid, schilfering, korstjes en soms oppervlakkige wondjes op de behandelde plek. Dit is een teken dat het middel werkt, maar kan erg ongemakkelijk zijn. Griepachtige verschijnselen, vermoeidheid en hoofdpijn komen ook voor.
Maastricht UMC+ +6
Belangrijkste nadelen en bijwerkingen van Imiquimod:
Lokale huidreacties (Zeer vaak): Roodheid, korstvorming, zweren, blaartjes, zwelling, jeuk en een branderig/pijnlijke gevoel.
Griepachtige symptomen: Koorts, spierpijn, gewrichtspijn, hoofdpijn en vermoeidheid.
Wondjes en weefselbeschadiging: De crème kan omliggende gezonde huid beschadigen. Bij behandeling in de genitale streek kunnen wondjes aan de schaamlippen ontstaan.
Vaginale klachten: Meer afscheiding en jeuk of pijn in de vagina.
Behandelduur: Het behandeltraject duurt vaak meerdere weken, wat toewijding vraagt.
Systemische bijwerkingen: Zelden kunnen maagdarmklachten (misselijkheid, diarree) of stemmingsveranderingen (somberheid) optreden.
Auto-immuunreacties: In zeldzame gevallen kan het bestaande auto-immuunziekten (zoals reuma) verergeren.
Catharina Ziekenhuis +9
Tips om nadelen te beperken:
Bescherm de gezonde huid rondom het te behandelen gebied met zinkolie of vaseline.
Bij te hevige reacties de crème direct afwassen met water en milde zeep.
Overleg bij ernstige bijwerkingen altijd met een arts; soms kan een pauze in de behandeling nodig zijn.
Maastricht UMC+ +1
De huidreacties verdwijnen meestal weer binnen twee weken na het stoppen van de behandeling.
45. Heeft podofyllotoxine voordelen?
Ja.
Volgens de richtlijn is podofyllotoxine:
vaak sneller effectief
goedkopervooral bij recent ontstane wratten
Onderstaande tekst tot aan vraag 46 is niet afkomstig uit de richtlijn van het RIVM, extra notitie van Rosenberg dat clienten vaak hinder ondervinden van cremes.
Podofyllotoxine (gebruikt bij genitale wratten) veroorzaakt vaak lokale bijwerkingen zoals
irritatie, branderigheid, jeuk, roodheid en pijn op de 2e of 3e dag, doordat het de wrat doodt. Het kan de gezonde huid beschadigen of zweren veroorzaken als het niet nauwkeurig wordt aangebracht.
Apotheek.nl +3
Belangrijkste nadelen en bijwerkingen:
Huidirritatie en beschadiging: Het middel is sterk; contact met de gezonde huid rondom de wrat moet strikt worden vermeden.
Pijn en ulceratie: Lokale roodheid en pijn zijn gebruikelijk. Soms ontstaan zweertjes (ulceratie) of korstjes.
Lastige toepassing: Door de locatie van genitale wratten is nauwkeurig aanbrengen soms moeilijk.
Systemische effecten: Bij overdosering of te grote oppervlakken kan het giftig zijn (o.a. mogelijke effecten op zenuwstelsel of bloed).
Niet voor iedereen effectief: Het werkt het beste op zachte, vlezige wratten, maar werkt niet altijd.
Farmacotherapeutisch Kompas +5
Gebruik het middel niet tijdens de zwangerschap en zorg dat het niet in de ogen komt. Was de handen goed na gebruik.
Farmacotherapeutisch Kompas
46. Wat zijn bijwerkingen van cryotherapie? *
Volgens de richtlijn vooral:
pijn
blaarvorming
Daarnaast kunnen bij ablatieve behandelingen ook voorkomen:
pigmentverschuiving
littekenvorming
(*extra notitie van Rosenberg; De CryoPen is een vorm van cryotherapie die minder pijnlijk wordt ervaren dan de wattenstaaf of minder precieze cryotherapie met tank volgens ervaringen van cliënten.)
47. Hoe goed werkt cryotherapie?
De richtlijn noemt voor cryotherapie:
genezingspercentage: 60–90%
recidiefkans: 20–40%
48. Hoe vaak komen genitale wratten terug?
Recidieven komen regelmatig voor.
De richtlijn noemt een recidiefkans van rond de 34%.
49. Waarom komen genitale wratten terug?
Dat kan onder andere komen doordat HPV aanwezig kan blijven in:
de huid
haarfollikels in de anogenitale regio
Daardoor kan recidief optreden, ook na behandeling.
50. Wanneer moet iemand worden doorverwezen?
Volgens de richtlijn onder andere bij:
kinderen
grote aantallen wratten
zwangerschap
immunosuppressie
therapieresistentie
inwendige locaties
diagnostische twijfel
verdenking op neoplasie
51. Is nacontrole altijd nodig?
Nee.
Volgens de richtlijn is nacontrole medisch niet altijd noodzakelijk.
Dat hangt af van het beloop, klachten en context.
52. Heeft contactonderzoek veel zin?
Niet echt.
Door de hoge prevalentie van HPV en het grote aantal asymptomatische dragers heeft uitgebreid contactonderzoek volgens de richtlijn weinig zin.
53. Moet een vaste partner wel worden geïnformeerd?
Ja.
De richtlijn adviseert om de huidige vaste partner wel te informeren.
Dat is belangrijk, ook om onrust in de relatie te verminderen door goede uitleg.
54. Heeft HPV-vaccinatie nut bij bestaande wratten?
Volgens de richtlijn lijkt HPV-vaccinatie geen duidelijke rol te hebben in de behandeling van reeds bestaande genitale wratten of in het beperken van recidief.
Wel is vaccinatie belangrijk voor preventie.
55. Wat is de belangrijkste boodschap uit de RIVM-richtlijn?
De kern is:
genitale wratten zijn meestal goedaardig
ze zijn wél besmettelijk
niet iedereen met HPV krijgt wratten
veel infecties verlopen onzichtbaar
wratten kunnen vanzelf verdwijnen
behandeling verwijdert wratten, maar voorkomt niet altijd recidief
goede uitleg en realistische verwachtingen zijn essentieel
Samenvatting
De RIVM-richtlijn laat zien dat genitale wratten veel voorkomen, meestal goedaardig zijn en worden veroorzaakt door vooral HPV type 6 en 11. Ze zijn besmettelijk, maar niet iedereen die HPV krijgt, ontwikkelt ook wratten. Veel infecties verlopen zonder klachten. Behandeling is vaak vooral gericht op het verwijderen van de zichtbare wratten en op het verminderen van klachten, onrust en schaamte. Cryotherapie is een bekende en veelgebruikte behandelmethode. Recidieven komen regelmatig voor, waardoor goede uitleg vooraf belangrijk is.
Bron en medische referentie
De informatie in deze blog is gebaseerd op de officiële medische richtlijn van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) over anogenitale wratten en HPV.
Deze richtlijn wordt gebruikt door onder andere:
artsen
dermatologen
GGD-instellingen
Centra Seksuele Gezondheid
De richtlijn beschrijft onder meer:
oorzaak van genitale wratten (HPV)
besmettelijkheid
symptomen
diagnostiek
behandelmogelijkheden
risico’s en natuurlijke beloop
Originele bron:RIVM / LCI-richtlijn HPV – anogenitale wratten https://lci.rivm.nl/richtlijnen/hpv-anogenitale-wratten
Heb je zelf een wratje ontdekt?
Veel mensen zoeken eerst online naar informatie wanneer zij een bultje of wratje ontdekken in de genitale zone.
Omdat genitale wratten verschillende vormen kunnen hebben, is het soms lastig om zelf te beoordelen wat het precies is.
Een specialist kan vaak snel zien of het gaat om:
genitale wratten
skin tags (steelwratjes)
andere huidafwijkingen
Bij CryoPen genitale wratten specialist Rosenberg worden dagelijks cliënten geholpen met beoordeling en behandeling van genitale wratten.
Vragen of een afspraak maken
Heb je vragen of wil je een plek laten beoordelen?
WhatsApp:+31 (0)653 27 60 70
Je kunt ook een afspraak maken voor beoordeling en eventuele behandeling.
Lees ook
Huidspecialisten.com CryoPen (Genitale) Wrattenspecialist Rosenberg
Opmerkingen